چشمه‌سار و پراشجار است و ملكى امينىها و خرده مالك « 5 » است ، و قريب چهل خانوار سكنهء آن است . و چاپارخانه در اين قريه است ، يعنى اسب چاپارى بسته‌اند كه چاپار در اينجا اسب عوض مىكند . اولا اين منزل چاپارخانهء دولتى ندارد ، يك طويلهء كثيف رعيتى را كرايه كرده و اسب ديوانى را بسته‌اند ، ثانيا اسب اين منزل بسيار بد و مفلوك است . در تمام اين منازل عرض راه همه‌جا چاپارخانه‌هاى دولتى پاكيزه ساخته‌اند و اسبهاى خوب ممتاز بسته‌اند مگر اين منزل . گردنهء خرزان از مزرعه يك فرسخ كه گذشت به گردنهء خرزان « 6 » مى - رسد . از اين طرف سربالائى گردنهء خرزان چندان سخت نيست و در سرازيرى و سربالائى هيچ نقطه از گردنه پرتگاه ندارد ، اما مسافت گردنه زياد است خاصه از خرزان به آن طرف سرازيرى آن خيلى طولانى است . و اين سمت گردنه كه طرف قزوين است ، در زمستان برف خيلى مىآيد و باد قاقزان در نهايت سردى مىوزد . كوه خرزان كوه خاكى و بسيار وسيع و خاكش نرم و سنگش كم است . در دره ماهورهاى اين كوه در فصل بهار و تابستان طايفهء غياث‌وند زراعت ديم مىكارند و در آنجا چادر مىزنند و اغنام و احشام خود را مىچرانند . و در وسط اين گردنه و كوه دو آبادى هست ، ابتدا قريهء اسمعيل آباد « 7 » است كه آب بسيار مختصر دارد و زراعتش ديم است و سى خانوار سكنهء آن است و اسمعيل خان غياث‌وند احداث كرده است . اين قريه كنار جاده واقع شده و از اينجا قريب نيم فرسخ كه گذشت به قريهء خرزان « 8 » مىرسد . قريهء خرزان قريهء خرزان در وسط دره و ما بين جاده افتاده و يك سنگ و نيم آب چشمه دارد و قريب يك‌صد خانوار سكنهء آن است . از املاك منوچهر خان معتمد الدوله و حال تيول جهانگير خان وزير صنايع است . معتمد الدوله در آنجا كاروانسراى آجرى خوبى ساخته كه دو كاروانسراى تو در تو و حجرات و

--> ( 5 ) - اصل : خورده مالك . ( 6 ) - گردنهء صعب العبورى است بر سر راه قزوين به طارم . ( 7 ) - ده از دهستان قاقازان بخش ضياء آباد شهرستان قزوين . 12 كيلومترى راه قزوين به رشت ( فرهنگ جغرافيايى ايران ، ج 1 ، ص 13 ) . ( 8 ) - ده از دهستان قاقازان بخش ضياء آباد شهرستان قزوين . 18 كيلومترى راه عمومى ( فرهنگ جغرافيايى ايران ، ج 1 ، ص 78 ) .